Framleitt við støði í almennu hagtølunum hjá Vørn • 20. juli 2026

Høvuðsniðurstøður

• Tillutaða fiskidagatalið hjá bólki 5 er farið úr 22.000 í fyrsta skrásetta tíðarskeiðnum niður í 6.468 í 2026 — ein samlað lækking á 15.532 dagar ella 70,6%.
• Umsitingarætlanin, sum varð sett í verk fyri 2021, byggir á stigvísari tillaging: 5% niður, óbroytt ella 5% upp. Henda umsitingarætlan varð longu slept fá ár seinri tí Fiskimálaráðið sjálvt breit avtaluna.
• Í 2022 og 2023 var broytingin á leið 5% niður. Í 2024 varð talið kortini skert 20%, eftir einum serligum tilmæli frá Havstovuni um at endurreisa toskastovnin.
• Dennis Holm hevði fiskivinnumál og varð í Kringvarpinum nevndur sum landsstýrismaðurin aftan fyri 20%-ætlanina. Kunngerðin sjálv varð formliga undirskrivað av Høgna Hoydal 28. desember 2023.
• Í 2025 kom ein afturat 10% lækking, og í 2026 ein 5% lækking. Frá 2021 til 2026 er fiskidagatalið sostatt minkað 38,3%.

Gongdin frá 1996 til 2026

Linjugrafin vísir eina týðiliga langtíðargongd niður eftir. Talið var hægst 23.625 í 1997/98 og er 6.468 í 2026. Serliga stór lop síggjast fyrst í 2010–2012 og aftur í 2024.

Árligar broytingar og politisk ábyrgd

Súlugrafin vísir broytingina í døgum frá einum skrásettum tíðarskeiði til tað næsta. Reyðar súlur eru skerjingar; grønar súlur eru hækkingar. Á grafinum eru nøvn sett við tær størstu og nýggjastu skerjingarnar.

Eftir 2021: frá 5%-reglu til 20% skerjing

Umsitingarætlanin fyri tosk, hýsu og upsa varð fyrstu ferð sett í verk fyri fiskiárið 2021. Sambært frágreiðingini hjá Havstovuni verður fiskidagatalið, tá tað skal stillast, broytt við júst 5% hvønn veg: 5% niður, óbroytt ella 5% upp. Henda umsitingarætlan helt tó stutt.

Grein: Tá 5% gjørdust 20%

Fiskidagarnir hjá bólki 5 eru minkaðir 70,6% síðan 1996. Størsta nýggja broytingin kom í 2024, tá farið varð langt út um stigvísu 5%-regluna.

Tá fiskidagaskipanin varð sett í verk í 1996, vóru 22.000 fiskidagar tillutaðir bólki 5. Í 2026 er talið 6.468. Tað merkir, at 15.532 dagar eru farnir burtur, og at tillutaða dagatalið er minkað 70,6%. Tølini vísa sostatt eina miðvísa lækking og ikki eittt stutt sveiggjan.

Bólkur 5 fevnir um útróðrarbátar undir 15 tons, sum fiska við húki. Fyri nógvar føroyskar bygdir er hetta bæði vinna og siðvenja. Tí hevur tað týdning, at avgerðir um fiskidagar eru gjøgnumskygdar, fakliga grundaðar og í samsvari við tær reglur, sum politiska skipanin sjálv hevur sett.

Umsitingarætlanin, sum varð sett í verk fyri fiskiárið 2021, skuldi skapa júst hesa støðufestuna. Veiðireglan legði upp til, at fiskidagatalið annaðhvørt skuldi minka 5%, vera óbroytt ella vaksa 5%. Í 2022 og 2023 varð dagatalið hjá bólki 5 skert á leið 5% um árið, í tráð við hesa stigvísu skipan.

Í 2024 varð kósin broytt munandi. Talið fór úr 9.456 niður í 7.565 dagar. Tað er ein lækking á 1.891 dagar ella 19,998% — avrundað 20,0%. Um 5%-stigið varð fylgt, hevði lækkingin verið umleið 473 dagar. Veruliga skerjingin var tí næstan nágreiniliga fýra ferðir so stór.

Politiska ábyrgdin fyri fiskivinnumál lá tá hjá Dennisi Holm. Kringvarp Føroya umrøddi eisini broytingina sum ætlanina hjá Dennisi Holm um at skerja fiskidagarnar 20%. Formliga kunngerðin frá 28. desember 2023 varð tó undirskrivað av Høgna Hoydal.

Skerjingin steðgaði ikki har. Í 2025 varð fiskidagatalið hjá bólki 5 aftur lækkað, hesa ferð við 10%, og í 2026 við 5%. Frá 2021 til 2026 er talið farið úr 10.478 niður í 6.468 — ein lækking á 38,3% eftir fimm ár.

Høvuðsspurningurin er tí ikki bara, um ein einstøk skerjing kann grundgevast lívfrøðiliga. Spurningurin er eisini, hvussu støðugar karmar ein umsitingarætlan gevur, um politiska skipanin kann fara frá 5% til 20% eftir einum ári. Er umsitingarætlanin er ikki tá slept? Um serlig frávik eru neyðug, eigur grundgevingin, heimildin og ætlaða tíðarskeiðið at verða lýst so greitt, at bæði vinnan og almenningurin vita, nær vanliga reglan er galdandi, og nær hon ikki er tað.

Tølini hjá Vørn staðfesta eina djúpa og varandi minking í fiskidøgunum hjá bólki 5. Tí eigur framtíðar kjak at fevna um bæði stovnsrøkt og ikki minst livikorini hjá útróðrinum. Burðardygg umsiting krevur vernd av fiskastovnunum, men hon krevur eisini greiðar reglur og politiska ábyrgd, tá stór frávik verða gjørd.

Háttalag og keldur

Útrokningarnar byggja á teigin ‘BÓLKUR 5’ í almennu Excel-fíluni hjá Vørn ‘Tillutaðir dagar frá 01.06.1996 til 31.12.2026’. Broyting í døgum er dagatalið í einum tíðarskeiði minus dagatalið í undanfarna tíðarskeiði. Prosentbroyting er broytingin býtt við dagatalinum í undanfarna tíðarskeiði. Samlað broyting er roknað í mun til 22.000 dagar í fyrsta skrásetta tíðarskeiðnum.

Tølini eru tillutaðir fiskidagar, ikki brúktir fiskidagar. Bufferdagar í serligum teigi eru ikki taldir upp í høvuðstalið hjá bólki 5. Tað samsvarar við ta røð, sum Vørn sjálvt setur undir ‘BÓLKUR 5’.

1. Vørn: Søgulig hagtøl — ‘Tillutaðir dagar’ (Excel)
2. Havstovan: Fiskidagar 2021 — umsitingarætlanin og 5%-stigið
3. Havstovan: Fiskidagar 2024 — tilmæli um 20% skerjing hjá bólkum 3–5
4. Lógasavnið: Kunngerð nr. 186 frá 28. desember 2023 um fiskidagar í 2024
5. Kringvarp Føroya, 4. januar 2024: ‘Færri fiskidagar bjarga ikki toskastovninum’
6. Lógasavnið: Kunngerð nr. 155 frá 21. desember 2024 um fiskidagar í 2025

7. Lógasavnið: Kunngerð nr. 239 frá 30. desember 2025 um fiskidagar í 2026